Aort Anevrizması ve Aort Genişlemesi: Kaç Milimetre Tehlikelidir, Ne Zaman Ameliyat Gerekir?

Aort Nedir?

Aort, kalbin sol karıncığından çıkan ve oksijenlenmiş kanı bütün vücuda taşıyan en büyük atardamardır.

Aort damarı anatomik olarak birkaç bölümden oluşur:

• Aort kökü: Aort kapağının bulunduğu ve koroner damarların çıktığı bölge.
• Asendan aort (çıkan aort): Kalpten yukarı doğru uzanan bölüm.
• Aort arkı: Aortun kavis yaparak baş ve kollara giden damarları verdiği bölüm.
• Desendan torasik aort: Göğüs boşluğunda aşağı doğru ilerleyen bölüm.
• Abdominal aort: Karın bölgesinde bulunan ve alt ekstremitelere kan taşıyan damarlara uzanan bölüm.

Aortun normal çapı, ölçüm yapılan bölgeye, yaşa, cinsiyete ve vücut ölçülerine göre değişir.

Aort Genişlemesi Nedir?

Aort genişlemesi, aort damarının çapının beklenen normal değerlerin üzerine çıkmasıdır.

Aort duvarında genişleme bulunması her zaman anevrizma olduğu anlamına gelmez.

Özellikle çıkan aortta 40 mm ve üzerindeki çaplar, birçok erişkin hastada genişleme açısından değerlendirme ve takip gerektirir. Ancak bu değer her hasta için aynı anlama gelmez.

Örneğin uzun boylu bir kişide ölçülen aort çapıyla küçük vücut yapısına sahip bir kişide ölçülen aynı çapın klinik önemi farklı olabilir.

Bu nedenle gerektiğinde aort çapı vücut yüzey alanına veya boya göre de değerlendirilir.

Aort Anevrizması Nedir?

Aort anevrizması, aort damarının belirli bir bölümünde anormal ve kalıcı genişleme meydana gelmesidir.

Genel olarak anevrizma, damar çapının beklenen normal çapın yaklaşık 1,5 katına ulaşması şeklinde tanımlanır. Ancak bu tanım aortun bütün bölümlerinde aynı şekilde kullanılmaz.

Örneğin abdominal aortta 30 mm ve üzerindeki çap genellikle anevrizma olarak kabul edilir.

Aort anevrizması iki temel bölgede görülür:

Torasik Aort Anevrizması

Göğüs boşluğundaki aort bölümlerinin genişlemesidir.

Aort kökü, çıkan aort, aort arkı veya inen torasik aortu etkileyebilir.

Abdominal Aort Anevrizması

Karın bölgesindeki aort damarının genişlemesidir.

En sık böbrek atardamarlarının altındaki bölümde görülür.

Aort Genişlemesi Neden Olur?

Başlıca nedenler:

• Hipertansiyon
• İleri yaşla birlikte aort duvarındaki yapısal değişiklikler
• Biküspit aort kapak
• Genetik bağ dokusu hastalıkları
• Ailevi torasik aort hastalıkları
• Sigara kullanımı
• Aterosklerozla ilişkili damar hastalıkları
• Daha önce geçirilmiş aort diseksiyonu
• Nadiren enfeksiyon veya inflamatuvar damar hastalıkları

Marfan sendromu, Loeys-Dietz sendromu ve vasküler Ehlers-Danlos sendromu gibi kalıtsal hastalıklarda aort genişlemesi daha erken yaşlarda gelişebilir.

Aort anevrizmasının nedeni ve yerleşimi, tedavi kararını önemli ölçüde etkiler.

Aort Anevrizmasının Belirtileri Nelerdir?

Aort genişlemesi ve anevrizmaları çoğu zaman belirti vermez.

Birçok hastada ekokardiyografi, bilgisayarlı tomografi veya ultrasonografi sırasında tesadüfen saptanır.

Belirti geliştiğinde anevrizmanın yerine göre:

• Göğüs ağrısı
• Sırt ağrısı
• Karın ağrısı
• Bel ağrısı
• Göğüste basınç hissi
• Komşu yapılara basıya bağlı ses kısıklığı
• Nadiren yutma güçlüğü

görülebilir.

Ancak bu şikâyetler başka hastalıklardan da kaynaklanabilir.

Aort Genişlemesi Neden Tehlikelidir?

Aort çapı büyüdükçe bazı hastalarda damar duvarı üzerindeki gerilim artar.

Bunun sonucunda iki önemli komplikasyon gelişebilir.

1. Aort Diseksiyonu

Aort duvarının iç tabakasında yırtılma oluşması ve kanın damar duvarının katmanları arasına ilerlemesidir.

Aort diseksiyonu hayatı tehdit eden acil bir durumdur.

2. Aort Rüptürü

Aort duvarının tamamen yırtılmasıdır.

Ciddi iç kanamaya ve yaşamı tehdit eden dolaşım bozukluğuna neden olabilir.

Aort çapı büyüdükçe risk genellikle artar; ancak diseksiyon yalnızca çok büyük anevrizmalarda görülmez.

Genetik hastalıklar, aile öyküsü ve hızlı büyüme gibi faktörler daha küçük çaplarda da riski artırabilir.

Aort Çapı Kaç Milimetre Olmalıdır?

Aort çapı için bütün hastalara uygulanabilecek tek bir normal değer yoktur.

Aşağıdaki değerler, özellikle erişkin hastalarda klinik değerlendirmede kullanılan genel eşiklerdir.

• Aort bölgesi | Önemli değerlendirme eşiği |
  |---|---|
  | Aort kökü ve asendan aort | Yaklaşık 40 mm ve üzerinde genişleme açısından değerlendirme |
  | Abdominal aort | 30 mm ve üzerinde anevrizma |
  | Diğer aort bölümleri | Bölgeye özgü normal çap ve hastanın vücut ölçülerine göre değerlendirme |

Bu değerler ameliyat sınırı değildir.

Özellikle aort kökü ve asendan aort ölçümlerinde vücut yapısı, kapak anatomisi ve aile öyküsü dikkate alınmalıdır.

Aort Anevrizması Nasıl Teşhis Edilir?

1. Ekokardiyografi

Kalbe yakın aort bölümlerini değerlendirmek için kullanılan temel yöntemlerden biridir.

Özellikle:

• Aort kökü
• Asendan aortun görülebilen bölümü
• Aort kapak yapısı
• Aort kapak yetersizliği
• Sol ventrikül fonksiyonları

değerlendirilir.

Biküspit aort kapağı bulunan hastalarda aort ölçümleri ayrıca önemlidir.

2. Bilgisayarlı Tomografi Anjiyografi

Aort damarının bütün bölümlerini ayrıntılı olarak görüntüleyebilir.

Anevrizmanın:

• Yerleşimi
• Çapı
• Uzunluğu
• Damar dallarıyla ilişkisi
• Cerrahi veya endovasküler tedaviye uygunluğu

değerlendirilir.

3. Manyetik Rezonans Anjiyografi

Aort çaplarının değerlendirilmesinde ve uzun dönem takipte kullanılabilir.

İyonizan radyasyon içermemesi önemli bir avantajdır.

4. Abdominal Ultrasonografi

Abdominal aort anevrizmasının tarama ve takibinde yaygın kullanılan yöntemdir.

Aort Anevrizması Ne Zaman Ameliyat Gerektirir?

Ameliyat kararı yalnızca aort çapına göre verilmez.

Anevrizmanın yeri, büyüme hızı, hastanın yaşı, genetik özellikleri ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilir.

1. Asendan Aort Anevrizması

Genetik sendromu veya özel risk faktörü bulunmayan birçok hastada elektif cerrahi genellikle 55 mm çapında önerilir.

Ancak seçilmiş hastalarda, deneyimli aort merkezlerinde 50 mm civarında cerrahi uygun olabilir.

Daha düşük çaplarda cerrahi gerektirebilecek durumlar:

• Hızlı aort büyümesi
• Ailede aort diseksiyonu öyküsü
• Kalıtsal aort hastalıkları
• Biküspit aort kapakla birlikte ek risk faktörleri
• Eş zamanlı aort kapak ameliyatı gereksinimi

2. Biküspit Aort Kapakta Aort Genişlemesi

Biküspit aort kapak hastalarında genel cerrahi eşik sıklıkla 55 mm olmakla birlikte, belirli risk faktörleri bulunan hastalarda daha düşük çaplarda müdahale düşünülebilir.

Aort kapak ameliyatı planlanan uygun hastalarda asendan aort çapı 45 mm veya üzerindeyse, eş zamanlı aort cerrahisi değerlendirilebilir.

3. Genetik Aort Hastalıkları

Marfan sendromu ve diğer kalıtsal aort hastalıklarında cerrahi eşikleri daha düşük olabilir.

Kesin eşik genetik tanıya, aile öyküsüne, aort büyüme hızına ve diğer risk faktörlerine göre değişir.

4. Desendan Torasik Aort Anevrizması

İnen torasik aort anevrizmalarında müdahale genellikle yaklaşık 55 mm çapından itibaren değerlendirilir.

Ancak hastanın anatomisi, anevrizmanın büyüme hızı ve diğer risk faktörleri kararı değiştirebilir.

5. Abdominal Aort Anevrizması

Abdominal aort anevrizmalarında elektif onarım genel olarak:

• Erkeklerde yaklaşık 55 mm
• Kadınlarda yaklaşık 50 mm

çapında değerlendirilir.

Belirti veren veya hızlı büyüyen anevrizmalarda daha küçük çaplarda da müdahale gerekebilir.

Bu eşikler genel bilgilendirme amaçlıdır; bireysel cerrahi kararı yerine geçmez.

Aort Genişlemesi Ne Kadar Hızlı Büyürse Tehlikelidir?

Aortun büyüme hızı önemli bir risk göstergesidir.

Özellikle çıkan aortta:

• Bir yılda yaklaşık 5 mm veya daha fazla büyüme
• Bazı yüksek riskli hasta gruplarında daha düşük büyüme hızları

cerrahi değerlendirme gerektirebilir.

Ölçümlerin aynı yöntemle, mümkünse benzer tekniklerle karşılaştırılması önemlidir.

Farklı görüntüleme yöntemleri arasında birkaç milimetrelik ölçüm farklılıkları bulunabilir.

Bu nedenle tek bir ölçüm farkı her zaman gerçek büyüme anlamına gelmez.

Aort Anevrizması İlaçla Küçülür mü?

Aort anevrizmasını güvenilir biçimde küçülten bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır.

Ancak uygun tıbbi tedavi, bazı hastalarda genişlemenin ilerlemesini yavaşlatmaya ve komplikasyon riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Tedavide:

• Kan basıncının kontrolü
• Gerektiğinde beta bloker veya anjiyotensin reseptör blokeri kullanımı
• Sigaranın bırakılması
• Eşlik eden aterosklerotik risk faktörlerinin tedavisi
• Düzenli görüntüleme takibi

önemlidir.

İlaç seçimi, anevrizmanın nedeni ve hastanın diğer hastalıklarına göre yapılır.

Aort Anevrizması Olan Hastalar Spor Yapabilir mi?

Hafif aort genişlemesi bulunan birçok hasta uygun düzeyde fiziksel aktivite yapabilir.

Ancak belirgin aort genişlemesi olan kişilerde:

• Çok ağır ağırlık kaldırma
• Nefes tutarak yapılan yoğun direnç egzersizleri
• Ani ve aşırı kan basıncı yükselmesine neden olabilecek aktiviteler

sakıncalı olabilir.

Yürüyüş gibi orta yoğunluklu aerobik aktiviteler çoğu hastada uygun olabilir.

Egzersiz önerileri aort çapına, büyüme hızına ve eşlik eden hastalıklara göre bireyselleştirilmelidir.

Aort Anevrizması Olan Hastalar Ne Sıklıkla Kontrol Edilmelidir?

Takip aralığı:

• Aortun genişleyen bölümüne
• Aort çapına
• Büyüme hızına
• Genetik risk faktörlerine
• Hastanın yaşına ve diğer hastalıklarına

göre belirlenir.

Torasik aort genişlemesinde tanı sonrasında genellikle 6–12 ay içinde yeniden görüntüleme yapılarak büyüme hızı değerlendirilir.

Stabil hastalarda takip aralıkları çoğu zaman 6–24 ay arasında bireyselleştirilebilir.

Abdominal aort anevrizmasında takip sıklığı anevrizma çapına göre farklılık gösterir.

Aort Anevrizması Nasıl Tedavi Edilir?

1. Açık Cerrahi

Genişlemiş aort bölümünün yapay damar greftiyle değiştirilmesidir.

Özellikle aort kökü ve asendan aort anevrizmalarında temel tedavi yöntemidir.

Bazı hastalarda aort kapağı korunarak aort kökü cerrahisi yapılabilir.

2. Endovasküler Aort Onarımı

Uygun anatomik özelliklere sahip hastalarda kasık damarlarından ilerletilen stent greft kullanılarak anevrizma tedavi edilebilir.

• TEVAR: Torasik endovasküler aort onarımı
• EVAR: Endovasküler abdominal aort onarımı

Bu yöntemler özellikle uygun desendan torasik ve abdominal aort anevrizmalarında kullanılabilir.

Her anevrizma endovasküler tedaviye uygun değildir.

Aort Anevrizması Kimlerde Taranmalıdır?

Abdominal aort anevrizması açısından tarama özellikle belirli risk gruplarında önemlidir.

Örneğin 65 yaş ve üzerindeki, geçmişte sigara kullanmış erkeklerde tek seferlik abdominal aort ultrasonografisi birçok kılavuzda önerilir.

Ailede abdominal aort anevrizması öyküsü bulunan kişilerde de tarama değerlendirilmelidir.

Torasik aort anevrizması veya aort diseksiyonu bulunan hastaların birinci derece akrabalarında ise ailevi aort hastalığı açısından görüntüleme ve gerektiğinde genetik değerlendirme önemlidir.

Aort Diseksiyonunun Belirtileri Nelerdir?

Aort diseksiyonu veya rüptürü hayatı tehdit eden acil durumlardır.

Uyarıcı belirtiler:

• Aniden başlayan çok şiddetli göğüs ağrısı
• Sırta veya karına yayılan ani ağrı
• Bayılma
• Ani nefes darlığı
• Kol veya bacakta ani güçsüzlük
• Konuşma bozukluğu
• Şiddetli karın veya bel ağrısı
• Şok belirtileri

Bu belirtiler geliştiğinde zaman kaybetmeden 112 aranmalıdır.

Aort Genişlemesi Olan Her Hasta Ameliyat Olur mu?

Hayır.

Aort genişlemesi bulunan hastaların önemli bir bölümü uzun yıllar yalnızca düzenli takip ve risk faktörlerinin kontrolüyle izlenebilir.

Önemli olan aort çapının doğru ölçülmesi, zaman içerisindeki değişimin değerlendirilmesi ve gerektiğinde uygun zamanda müdahale edilmesidir.

Doç. Dr. Sezen Bağlan Uzunget
Kardiyoloji Uzmanı

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Aort anevrizması için takip ve ameliyat kararları aortun etkilenen bölgesine, hastanın vücut ölçülerine, büyüme hızına, genetik özelliklerine ve diğer risk faktörlerine göre bireyselleştirilmelidir.