Hastalıklar

Kalbim Tekliyor: Erken Atımlar ve Ekstrasistoller

“Kalbim bir an durup yeniden çalışıyor gibi oluyor.”
“Göğsümde aniden güçlü bir vuru hissediyorum.”
“Bazen boğazımda bir atım, bazen de kalbimde boşluk hissi oluyor.”

Bu yakınmaların nedenlerinden biri, kalbin normal ritmi arasına giren erken atımlar, yani ekstrasistoller olabilir. Ancak her çarpıntı erken atımdan kaynaklanmaz; kesin ayrım için kalp ritminin kaydedilmesi gerekir.

Erken atım nedir?

Kalbimiz normalde düzenli elektriksel uyarılarla çalışır. Bazen normal atımın zamanı gelmeden farklı bir noktadan elektriksel uyarı çıkar ve erken bir kalp atımı oluşur.

Bu atımlar kalbin üst odacıklarından kaynaklanıyorsa supraventriküler ekstrasistol (SVES), alt odacıklarından kaynaklanıyorsa ventriküler ekstrasistol (VES) olarak adlandırılır.

Erken atımın ardından oluşabilen kısa bekleme ve sonraki normal atımın daha güçlü hissedilmesi, “kalbim durdu” veya “kalbim yerinden çıkacak gibi vurdu” şeklinde algılanabilir. Bu his, kalbin gerçekten durduğu anlamına gelmez.

Hangi şikâyetlere neden olabilir?

Erken atımlar hiç hissedilmeyebilir veya şu yakınmalara yol açabilir:

• Kalpte tekleme, atlama ya da fazladan vuru hissi.
• Göğüste veya boğazda aniden hissedilen güçlü bir atım.
• Kısa süreli düzensizlik ve çarpıntı.
• Özellikle sık olduklarında yorulma, nefes darlığı veya baş dönmesi.

Şikâyetin şiddeti, erken atım sayısını veya tehlikesini doğrudan göstermez. Az sayıda erken atım kişiyi çok rahatsız edebilirken, sık erken atımları olan başka biri hiçbir şey hissetmeyebilir. Bu nedenle değerlendirme yalnızca kişinin ne kadar çarpıntı hissettiğine göre yapılmaz.

Doktor görüşmesinde hangi bilgiler önemlidir?

Yakınmanın ne zaman başladığı, ne sıklıkta olduğu ve hangi koşullarda ortaya çıktığı tanıya yardımcı olur. Özellikle şu bilgileri paylaşmanız yararlıdır:

• Tek bir güçlü vuru mu, yoksa dakikalarca süren hızlı çarpıntı mı hissediyorsunuz?
• Yakınmalar dinlenirken, yürürken veya spor sırasında mı oluyor?
• Beraberinde bayılma, göğüs ağrısı ya da nefes darlığı gelişiyor mu?
• Bilinen kalp hastalığınız veya ailede genç yaşta açıklanamayan ani ölüm öyküsü var mı?
• Hangi ilaçları, takviyeleri ve uyarıcı ürünleri kullanıyorsunuz?

Şikâyetin saatini ve o sırada yaptığınız işi not etmek, ritim kaydıyla yakınmayı eşleştirmeyi kolaylaştırabilir.

Tanı nasıl konur?

EKG: Kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. Erken atım kayıt sırasında oluşursa türü ve kaynaklandığı bölge hakkında bilgi verir. Kısa EKG’nin normal olması, gün içinde erken atım olmadığı anlamına gelmez.

Ritim Holteri: Günlük yaşam sırasında kalp ritmini kaydeden taşınabilir cihazdır. Erken atımların sayısını, toplam atımlar içindeki oranını ve başka ritim bozukluklarıyla birlikte olup olmadığını gösterir. Yakınmalar seyrekse daha uzun süreli kayıt gerekebilir.

Ekokardiyografi: Kalbin ultrasonla incelenmesidir. Kalp kasının, kapakların ve pompalama gücünün değerlendirilmesini sağlar.

Kan testleri ve diğer incelemeler: Gerektiğinde tiroit fonksiyonları ve potasyum gibi mineral düzeyleri araştırılır. Efor testi, erken atımların egzersizle ilişkisini değerlendirmek için kullanılabilir. Kalp MR’ı ise belirli bulguları olan hastalarda istenir; herkese gerekli değildir.

Erken atımlar tehlikeli midir?

Kalbin yapısı ve çalışma gücü normal olan kişilerde, seyrek ve tek başına görülen erken atımlar çoğunlukla iyi seyirlidir. Bununla birlikte, “her erken atım zararsızdır” şeklinde genel bir değerlendirme yapılamaz.

Altta yatan kalp hastalığı, erken atımların özellikleri ve sıklığı önemlidir. Özellikle çok sık VES, bazı kişilerde zaman içinde kalbin pompalama gücünü azaltabilir. Şikâyet olmasa bile takip gerekebilir.

Hangi durumlar tetikleyebilir?

Uykusuzluk, stres, nikotin, alkol, fazla kafein, enerji içecekleri ve bazı uyarıcı ilaçlar erken atımları artırabilir. Tiroit hastalıkları, mineral dengesizlikleri ve uyku apnesi de değerlendirilmesi gereken nedenler arasındadır. Her hastada belirgin bir tetikleyici bulunmayabilir.

Kahve herkese yasak değildir. Kafeinin etkisi kişiden kişiye değişir. Bir çalışmada kahve tüketilen günlerde VES sayısında artış görülmüş, kulakçık kaynaklı erken atımlarda ise anlamlı artış saptanmamıştır. Kahveyle yakınmalarınız arasında belirgin ilişki varsa miktarı azaltarak değişimi gözlemlemek yararlı olabilir.

Spor yapılabilir mi?

Erken atım saptanması, otomatik olarak sporu bırakmanız gerektiği anlamına gelmez. Değerlendirme sonucunda önemli kalp hastalığı veya riskli ritim bulgusu bulunmayan kişilerde düzenli fiziksel aktivite genellikle desteklenir.

Ancak egzersiz sırasında başlayan veya artan çarpıntı, özellikle baş dönmesi, bayılma ya da göğüs ağrısıyla birlikteyse değerlendirilmelidir. İnceleme tamamlanıncaya kadar yoğun egzersize ara verilmesi gerekebilir. Erken atımların egzersizle azalması da tek başına güvenli olduklarını kanıtlamaz. Sporun türü ve yoğunluğu kişiye göre belirlenir.

Tedavi seçenekleri nelerdir?

İzlem ve yaşam tarzı düzenlemeleri: Düşük riskli, az şikâyeti olan kişilerde ilaç gerekmeyebilir. Düzenli uyku, sigaranın bırakılması, tetikleyicilerin azaltılması ve eşlik eden hastalıkların tedavisi yeterli olabilir.

İlaç tedavisi: Rahatsız edici yakınmalarda, erken atımın türüne ve kalbin durumuna göre beta blokerler veya uygun başka ilaçlar kullanılabilir. İlaç seçimi nabız, tansiyon ve eşlik eden hastalıklara göre yapılır.

Kateter ablasyonu: Damar yoluyla kalbe ilerletilen ince kateterlerle erken atımın çıktığı odağın bulunup etkisizleştirilmesidir. Özellikle sık ve belirgin şikâyet oluşturan VES’lerde veya kalbin pompalama gücü etkilendiğinde düşünülebilir. Bazı VES türlerinde ilk tedavi seçeneği de olabilir. Başarı ve riskler odağın yerine göre değişir.

Günlük yaşamda nelere dikkat edilmeli?

Uyku düzeninizi koruyun, nikotin ve enerji içeceklerinden uzak durun. Alkolü azaltın; kafeinle yakınmalarınızın ilişkisini gözlemleyin. Sıvı ihtiyacınızı eşlik eden hastalıklarınıza göre karşılayın. Stres yönetimi yakınmaları hafifletebilir; ancak çarpıntıyı değerlendirmeden yalnızca strese bağlamayın.

Doktor önerisi olmadan ritim ilacı, potasyum magnezyum takviyesi başlamayın. Kontrollerinizi yalnızca şikâyetiniz arttığında yaptırmak yerine, önerilen takip planına uyun.

Ne zaman acil yardım alınmalı?

Çarpıntıya bayılma, devam eden göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı veya ciddi fenalık hissi eşlik ediyorsa, bunu daha önceki erken atımlarınıza bağlayıp beklemeyin. 112’yi arayın.