Patent Foramen Ovale (PFO): Kalpte Açıklık Nedir, Ne Zaman Kapatılmalıdır?

Patent Foramen Ovale Nedir?

Patent foramen ovale (PFO), kalbin sağ ve sol kulakçıkları arasında anne karnındaki dönemde bulunan doğal geçişin doğumdan sonra tamamen kapanmamasıdır.

Anne karnında bebeğin akciğerleri henüz solunum yapmadığı için bu açıklık normal dolaşımın bir parçasıdır. Doğumdan sonra akciğerlerin çalışmaya başlamasıyla açıklık genellikle işlevsel olarak kapanır.

Ancak toplumun yaklaşık %25'inde foramen ovale açık kalır.

PFO çoğu kişide herhangi bir belirtiye veya sağlık sorununa neden olmaz.

PFO bulunması tek başına kalp hastalığı olduğu veya mutlaka kapatma işlemi gerektiği anlamına gelmez.

PFO ile Atriyal Septal Defekt (ASD) Arasındaki Fark Nedir?

PFO ve ASD sıklıkla birbirine karıştırılır.

PFO, atriyal septumdaki iki doku tabakasının tam olarak kaynaşmaması sonucunda kalan kapakçık benzeri bir geçiştir.

ASD ise kulakçıklar arasındaki duvarda gerçek bir doku eksikliğidir.

ASD'de kalbin sağ tarafına fazla kan geçişi nedeniyle kalp boşluklarında genişleme gelişebilir.

PFO'da ise genellikle önemli bir sürekli kan geçişi bulunmaz ve kalp boşlukları genişlemez.

PFO'nun klinik önemi daha çok belirli koşullarda toplardamar sistemindeki bir pıhtının sağ kulakçıktan sol kulakçığa geçebilmesiyle ilişkilidir.

PFO'nun Belirtileri Nelerdir?

PFO bulunan kişilerin büyük çoğunluğunda belirti görülmez.

PFO genellikle başka bir nedenle yapılan ekokardiyografi sırasında tesadüfen saptanır.

Bazı hastalarda PFO şu durumlarla ilişkili olabilir:

Nedeni açıklanamayan iskemik inme
Paradoksal emboli
Bazı dalgıçlarda dekompresyon hastalığı
Nadir olarak pozisyona bağlı oksijen düşüklüğü (platipne-ortodeoksi sendromu)

PFO ile migren, özellikle auralı migren arasında istatistiksel bir ilişki gösterilmiş olsa da PFO'nun her migrenin nedeni olduğu söylenemez.

PFO İnme Riskini Artırır mı?

PFO'nun en önemli klinik ilişkilerinden biri paradoksal embolidir.

Normalde toplardamarlarda oluşan bir pıhtı kalbin sağ tarafına, oradan da akciğerlere gider.

Ancak PFO bulunan bazı kişilerde sağ kulakçık basıncının geçici olarak artmasıyla pıhtı sol kulakçığa geçebilir.

Buradan sistemik dolaşıma ulaşan pıhtı, beyin damarlarını tıkayarak iskemik inmeye neden olabilir.

Bununla birlikte:

PFO toplumda çok yaygındır.
PFO bulunan kişilerin büyük çoğunluğu hiç inme geçirmez.
İnme geçiren bir kişide PFO saptanması, inmenin mutlaka PFO nedeniyle geliştiğini göstermez.

Bu nedenle PFO'nun inmeyle nedensel ilişkisinin dikkatli değerlendirilmesi gerekir.

Kriptojenik İnme Nedir?

Kriptojenik inme, ayrıntılı araştırmaya rağmen kesin nedeni belirlenemeyen iskemik inmedir.

Özellikle genç ve orta yaşlı hastalarda, diğer inme nedenleri dışlandıktan sonra PFO'nun olası rolü araştırılabilir.

Ancak PFO saptanan her kriptojenik inme hastasında kapatma işlemi uygun değildir.

İnmenin görüntüleme özellikleri, damar hastalıkları, atriyal fibrilasyon olasılığı ve diğer risk faktörleri birlikte değerlendirilmelidir.

PFO Nasıl Teşhis Edilir?

1. Transtorasik Ekokardiyografi

Göğüs üzerinden yapılan ekokardiyografiyle kalp yapısı değerlendirilir.

PFO her zaman standart ekokardiyografi görüntülerinde doğrudan görülemeyebilir.

2. Kontrastlı Ekokardiyografi (Bubble Test)

Toplardamar yolundan verilen çalkalanmış serum fizyolojik içerisindeki küçük hava kabarcıklarıyla sağdan sola geçiş araştırılır.

Normalde kabarcıklar kalbin sağ tarafında kalır.

PFO aracılığıyla sağdan sola geçiş olduğunda kabarcıklar sol kalp boşluklarında görülebilir.

Valsalva manevrası, geçici olarak sağ kulakçık basıncını artırarak geçişin ortaya çıkarılmasına yardımcı olabilir.

3. Transözofageal Ekokardiyografi (TEE)

Yemek borusundan yapılan ekokardiyografiyle atriyal septum ayrıntılı olarak incelenir.

Özellikle kapatma işlemi planlanan hastalarda:

PFO tünelinin uzunluğu
Açıklığın anatomisi
Atriyal septal anevrizma
Eşlik eden ASD
Komşu kalp yapıları

değerlendirilir.

4. Transkraniyal Doppler

Kontrastlı transkraniyal Doppler ile sağdan sola şant varlığı araştırılabilir.

Ancak bu yöntem geçişin mutlaka kalpteki PFO'dan kaynaklandığını tek başına göstermez.

PFO Ne Zaman Kapatılmalıdır?

PFO saptanan herkesin PFO'su kapatılmamalıdır.

Kapatma işlemi özellikle belirli özelliklere sahip, PFO ile ilişkili iskemik inme geçirmiş hastalarda değerlendirilir.

Genel olarak:

Özellikle 18–60 yaş aralığında olmak
Görüntülemeyle doğrulanmış iskemik inme geçirmiş olmak
İnmenin başka bir nedeninin ayrıntılı araştırmayla gösterilememesi
PFO'nun inmeyle nedensel ilişkisinin olası bulunması

kapatma kararında önemlidir.

Bazı 60 yaş üzerindeki hastalarda da bireysel değerlendirme yapılabilir; ancak bu gruptaki kanıtlar daha sınırlıdır.

PFO Kapatma Kararında Hangi Özellikler Önemlidir?

Kapatma kararında aşağıdaki özellikler değerlendirilir:

1. Büyük Sağdan Sola Şant

Kontrastlı ekokardiyografide fazla miktarda kabarcığın sağdan sola geçmesi, PFO'nun klinik önemini artırabilir.

2. Atriyal Septal Anevrizma

Atriyal septumun normalden fazla hareketli olmasıdır.

PFO ile birlikte bulunması, bazı hastalarda PFO ilişkili inme olasılığını artırabilir.

3. İnmenin Özellikleri

Beyin görüntülemesinde embolik özellik gösteren enfarktların bulunması önemlidir.

4. Alternatif İnme Nedenleri

Özellikle:

Atriyal fibrilasyon
Karotis ve beyin damar hastalıkları
Küçük damar hastalığı
Diğer kardiyak emboli kaynakları

araştırılmalıdır.

Seçilmiş hastalarda uzun süreli ritim monitorizasyonu gerekebilir.

5. RoPE ve PASCAL Değerlendirmesi

RoPE skoru ve PASCAL sınıflaması, PFO'nun inmeyle ilişkili olma olasılığının değerlendirilmesinde yardımcı araçlardır.

Ancak tek başlarına kapatma kararı vermek için yeterli değildir.

PFO Kateterle Nasıl Kapatılır?

PFO kapatma işlemi genellikle açık kalp ameliyatı gerektirmeden gerçekleştirilir.

İşlem çoğunlukla kasık toplardamarından yapılır.

İşlem Aşamaları

Kasık toplardamarından kalbe kateter ilerletilir.
Ekokardiyografi ve floroskopi eşliğinde PFO geçişi değerlendirilir.
Uygun kapatma cihazı seçilir.
Cihazın iki diski atriyal septumun iki tarafına yerleştirilir.
Cihazın konumu ve stabilitesi kontrol edilir.
Uygun yerleşim doğrulandıktan sonra cihaz serbest bırakılır.

Cihaz zaman içerisinde kalbin kendi dokusuyla örtülür.

PFO Kapatma İşlemi Ne Kadar Sürer?

İşlemin süresi hastanın anatomisine ve kullanılan görüntüleme yöntemine göre değişir.

Komplikasyonsuz işlemler sonrasında hastalar genellikle kısa süre gözlem altında tutulur ve çoğu hasta ertesi gün taburcu edilebilir.

PFO Kapatma İşleminin Riskleri Nelerdir?

PFO kapatma işlemi uygun hastalarda genellikle güvenli bir yöntemdir.

Ancak olası riskler şunlardır:

Kasık bölgesinde kanama
Damar komplikasyonları
Geçici veya yeni gelişen atriyal fibrilasyon
Cihaz üzerinde pıhtı oluşumu
Rezidüel sağdan sola şant
Cihazın yer değiştirmesi
Çok nadiren kalp duvarı hasarı veya diğer ciddi komplikasyonlar

Özellikle işlem sonrasında atriyal fibrilasyon gelişme olasılığı, kapatma kararında dikkate alınması gereken önemli noktalardan biridir.

PFO Kapatıldıktan Sonra İlaç Kullanılır mı?

Kapatma işleminden sonra cihaz üzerinde pıhtı oluşumunu önlemek amacıyla genellikle belirli bir süre antiplatelet tedavi uygulanır.

İlaçların türü ve süresi hastanın klinik özelliklerine ve uygulanan tedavi protokolüne göre belirlenir.

İnme geçirmiş hastalarda uzun dönem antitrombotik tedavi gereksinimi ayrıca değerlendirilir.

PFO Kapatıldıktan Sonra Kontrol Gerekir mi?

Evet.

Kontrollerde:

Cihazın yerleşimi
Rezidüel şant bulunup bulunmadığı
Kalp ritmi
Olası cihaz komplikasyonları

değerlendirilir.

Gerektiğinde kontrastlı ekokardiyografi ile sağdan sola geçişin devam edip etmediği araştırılır.

PFO Kapatılması İnmeyi Tamamen Önler mi?

Hayır.

Uygun seçilmiş PFO ilişkili inme hastalarında kapatma işlemi, yalnızca ilaç tedavisine kıyasla tekrarlayan iskemik inme riskini azaltabilir.

Ancak tüm inme nedenlerini ortadan kaldırmaz.

Hipertansiyon, diyabet, kolesterol yüksekliği, atriyal fibrilasyon ve diğer damar hastalıklarının değerlendirilmesi önemini korur.

Migreni Olan Hastalarda PFO Kapatılmalı mıdır?

PFO ile özellikle auralı migren arasında ilişki bulunmasına rağmen, yalnızca migren tedavisi amacıyla rutin PFO kapatma önerilmez.

PFO kapatılması sonrasında bazı hastalarda migren belirtilerinde düzelme bildirilmiş olsa da bu sonuç tüm hastalarda beklenemez.

Tesadüfen Saptanan PFO Kapatılmalı mıdır?

İnme veya PFO ile ilişkili başka bir klinik durum bulunmayan kişilerde tesadüfen saptanan PFO'nun rutin olarak kapatılması önerilmez.

Çoğu kişide özel bir tedavi gerektirmez.

Ne Zaman Kardiyoloji Uzmanına Başvurulmalıdır?

Özellikle nedeni açıklanamayan iskemik inme geçiren ve PFO saptanan hastaların kardiyoloji ve nöroloji uzmanları tarafından birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Ani gelişen konuşma bozukluğu, yüz kayması, kol veya bacakta güçsüzlük, görme kaybı ya da diğer inme belirtilerinde derhal 112 aranmalıdır.

Doç. Dr. Sezen Bağlan Uzunget
Kardiyoloji Uzmanı

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. PFO kapatma kararı, inmenin nedeni, PFO anatomisi ve hastanın bireysel riskleri değerlendirilerek verilmelidir.