Koroner Arter Hastalığı (Kalp Damar Hastalığı)

Koroner Arter Hastalığı Nedir?

Koroner arter hastalığı, kalp kasını besleyen koroner damarların genellikle ateroskleroz adı verilen süreç sonucunda daralması veya tıkanmasıyla ortaya çıkan kalp-damar hastalığıdır.

Ateroskleroz, damar duvarında kolesterol ve diğer maddelerin birikerek plak oluşturmasıdır. Bu plaklar zamanla damar içinde daralmaya neden olabilir ve kalp kasına ulaşan kan akımını azaltabilir.

Koroner arter hastalığı göğüs ağrısı, nefes darlığı ve efor kapasitesinde azalma gibi şikâyetlere yol açabilir. Bazı hastalarda ise hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir.

Hastalığın en önemli komplikasyonlarından biri, koroner damardaki plağın yırtılması veya yüzeyinin hasarlanması sonucunda pıhtı oluşması ve kalp krizi (miyokard enfarktüsü) gelişmesidir.

Koroner Arter Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

En sık görülen belirti, özellikle fiziksel aktivite sırasında ortaya çıkan göğüs ağrısı veya baskı hissidir.

Başlıca belirtiler:

Göğüste baskı, sıkışma veya yanma
Yürürken ya da merdiven çıkarken göğüs ağrısı
Ağrının sol kola, omuza, sırta, boyna veya çeneye yayılması
Efor sırasında nefes darlığı
Çabuk yorulma
Egzersiz kapasitesinde azalma
Soğuk terleme
Bulantı veya mide bölgesinde rahatsızlık

Koroner arter hastalığı bazı hastalarda tipik göğüs ağrısı olmadan da ortaya çıkabilir.

Özellikle diyabet hastalarında, ileri yaştaki kişilerde ve kadınlarda nefes darlığı, halsizlik veya alışılmadık efor kısıtlılığı ön planda olabilir.

Koroner Arter Hastalığı Neden Olur?

Koroner arter hastalığının en sık nedeni aterosklerozdur.

Başlıca risk faktörleri:

Yüksek LDL kolesterol
Hipertansiyon
Diyabet
Sigara kullanımı
Ailede erken yaşta koroner arter hastalığı öyküsü
İleri yaş
Obezite
Fiziksel hareketsizlik
Kronik böbrek hastalığı
Yüksek lipoprotein(a) düzeyi
Sağlıksız beslenme

Koroner arter hastalığı riskinin değerlendirilmesinde bu faktörlerin birlikte ele alınması önemlidir.

Koroner Arter Hastalığının Türleri Nelerdir?

1. Kronik Koroner Sendrom

Koroner arter hastalığının daha stabil seyreden klinik tablolarını kapsar.

Hastalarda özellikle yürüyüş, merdiven çıkma veya fiziksel efor sırasında göğüs ağrısı ve nefes darlığı görülebilir.

Şikâyetler çoğunlukla dinlenmeyle azalır.

2. Akut Koroner Sendrom

Koroner arterdeki aterosklerotik plağın yırtılması veya yüzeyinin hasarlanması ve pıhtı oluşması sonucunda gelişebilir.

Kararsız anjina ve kalp krizini içeren, acil değerlendirme gerektiren klinik tablodur.

3. Mikrovasküler Koroner Hastalık

Kalp kasını besleyen küçük damarların işlev bozukluğuyla ilişkilidir.

Büyük koroner damarlarda belirgin darlık bulunmasa bile göğüs ağrısı ve kalp kasında iskemi gelişebilir.

4. Koroner Vazospazm

Koroner damarın geçici olarak aşırı kasılması sonucunda kan akımının azalmasıdır.

Özellikle istirahat sırasında ortaya çıkan göğüs ağrısına neden olabilir.

Koroner Arter Hastalığı Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı, hastanın şikâyetleri, risk faktörleri ve klinik değerlendirmesi doğrultusunda planlanır.

1. Elektrokardiyografi (EKG)

Kalbin elektriksel aktivitesini değerlendirir.

Kalp krizi veya iskemiye ait bulgular saptanabilir. Ancak normal EKG koroner arter hastalığını dışlamaz.

2. Ekokardiyografi

Kalbin kasılma fonksiyonlarını, duvar hareketlerini ve eşlik eden yapısal kalp hastalıklarını değerlendirir.

3. Efor Testi

Egzersiz sırasında ortaya çıkabilecek iskemi bulgularını değerlendirmek amacıyla seçilmiş hastalarda kullanılabilir.

4. Stres Ekokardiyografi ve Diğer Fonksiyonel Testler

Kalp kasında kan akımı yetersizliği olup olmadığını değerlendirmek için stres ekokardiyografi, miyokard perfüzyon sintigrafisi veya uygun diğer görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

5. Koroner Bilgisayarlı Tomografi Anjiyografi (Koroner BT Anjiyografi)

Koroner damarların anatomisini ve aterosklerotik plakları görüntüleyen, girişimsel olmayan bir yöntemdir.

Uygun hastalarda koroner arter hastalığının araştırılmasında önemli bir tanı seçeneğidir.

6. Koroner Anjiyografi

Koroner damarların kateter aracılığıyla görüntülendiği girişimsel tanı yöntemidir.

Genellikle el bileğinden veya kasıktan girilerek gerçekleştirilir.

Koroner anjiyografi ile damar darlığının yeri ve ciddiyeti belirlenebilir. Gerektiğinde aynı seansta balon veya stent işlemi uygulanabilir.

Her koroner arter hastasında doğrudan girişimsel anjiyografi yapılması gerekmez.

Koroner Arter Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavinin amacı kalp krizi ve diğer kardiyovasküler olayları önlemek, şikâyetleri azaltmak ve yaşam kalitesini artırmaktır.

1. Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

Sigaranın bırakılması
Düzenli fiziksel aktivite
Akdeniz tipi beslenme
Kilo kontrolü
Kan basıncının düzenlenmesi
Diyabetin kontrol altına alınması
Kolesterol düzeylerinin düşürülmesi

2. İlaç Tedavisi

Hastanın klinik durumuna göre:

Statinler ve diğer kolesterol düşürücü ilaçlar
Antiplatelet ilaçlar
Beta blokerler
Kalsiyum kanal blokerleri
Nitratlar
ACE inhibitörleri veya anjiyotensin reseptör blokerleri

kullanılabilir.

Her hastada aynı ilaçların kullanılması gerekmez. Tedavi bireysel risk ve eşlik eden hastalıklara göre düzenlenir.

3. Koroner Balon ve Stent Tedavisi

Perkütan koroner girişim (PCI), koroner damardaki uygun darlığın balon ve gerektiğinde stent kullanılarak tedavi edilmesidir.

İşlem genellikle el bileğinden veya kasıktan ilerletilen kateterlerle yapılır.

Stent, damar içindeki darlık bölgesine yerleştirilen metal ağ yapısındaki küçük bir tüptür.

Amaç, daralmış damar bölgesindeki kan akımını artırmaktır.

Koroner stent tedavisi özellikle akut kalp krizinde hayat kurtarıcı olabilir. Kronik koroner sendromda ise uygun hastalarda şikâyetlerin azaltılması ve seçilmiş anatomik durumlarda prognozun iyileştirilmesi amacıyla uygulanır.

4. Koroner Bypass Ameliyatı (CABG)

Koroner bypass ameliyatı, daralmış veya tıkanmış koroner damarların ilerisine yeni kan akımı yolları oluşturulmasını amaçlayan cerrahi tedavidir.

Özellikle belirli sol ana koroner arter hastalıklarında, kompleks çok damar hastalığında veya bazı diyabet hastalarında tercih edilebilir.

Stent veya bypass kararı, damar anatomisi, hastanın klinik özellikleri ve beklenen tedavi yararına göre verilir.

Koroner Arter Hastalığı Tehlikeli midir?

Koroner arter hastalığı tedavi edilmediğinde veya yeterince kontrol altına alınmadığında:

Kalp krizi
Kalp yetersizliği
Ciddi ritim bozuklukları
Ani kardiyak ölüm
Yaşam kalitesinde azalma

gibi komplikasyonlara neden olabilir.

Ancak erken tanı, uygun ilaç tedavisi, risk faktörlerinin kontrolü ve gerekli hastalarda girişimsel tedavilerle bu riskler önemli ölçüde azaltılabilir.

Koroner Damar Darlığı Olan Her Hastaya Stent Takılır mı?

Hayır. Koroner damarda darlık saptanması her zaman stent takılmasını gerektirmez.

Tedavi kararı verilirken:

Darlığın yeri ve ciddiyeti
Kalp kasında iskemi oluşturup oluşturmadığı
Hastanın şikâyetleri
Kalp fonksiyonları
Eşlik eden hastalıklar
İlaç tedavisine yanıt

birlikte değerlendirilir.

Bazı hastalarda ilaç tedavisi yeterli olabilirken, bazı hastalarda stent veya bypass ameliyatı gerekebilir.

Stent Takıldıktan Sonra Koroner Arter Hastalığı Tamamen Düzelir mi?

Stent, damardaki belirli bir darlığı tedavi eder. Ancak ateroskleroz, damar sistemini etkileyen kronik bir hastalıktır.

Bu nedenle stent takıldıktan sonra da kolesterol düşürücü tedavilerin, gerekli antiplatelet ilaçların ve risk faktörlerinin kontrolünün sürdürülmesi önemlidir.

Stent tedavisi, koroner arter hastalığının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Koroner Arter Hastalığı Önlenebilir mi?

Koroner arter hastalığı riski önemli ölçüde azaltılabilir.

Özellikle LDL kolesterolün düşürülmesi, sigaranın bırakılması, hipertansiyon ve diyabetin kontrolü, sağlıklı beslenme ve düzenli fiziksel aktivite koruyucu yaklaşımın temelini oluşturur.

Aile öyküsü veya yüksek lipoprotein(a) gibi kalıtsal risk faktörleri bulunan kişilerde daha ayrıntılı kardiyovasküler risk değerlendirmesi gerekebilir.

Ne Zaman Kardiyoloji Uzmanına Başvurulmalıdır?

Yürürken veya merdiven çıkarken göğüs ağrısı, eforla nefes darlığı, açıklanamayan çabuk yorulma ya da koroner arter hastalığı açısından önemli risk faktörleri bulunan kişilerin kardiyoloji değerlendirmesinden geçmesi önerilir.

İstirahatte başlayan, yeni gelişen veya giderek şiddetlenen göğüs ağrısı; soğuk terleme, bulantı, nefes darlığı veya bayılma ile birlikteyse kalp krizi belirtisi olabilir. Bu durumda derhal 112 aranmalıdır.

Doç. Dr. Sezen Bağlan Uzunget
Kardiyoloji Uzmanı

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi hastanın klinik durumuna göre bireysel olarak planlanmalıdır.