Hipertansiyon (Yüksek Tansiyon)

Hipertansiyon Nedir?

Hipertansiyon, kanın damar duvarına uyguladığı basıncın sürekli olarak yüksek seyretmesidir.

Kan basıncı iki değerle ifade edilir:

Sistolik tansiyon (büyük tansiyon): Kalbin kasılması sırasında ölçülen basınçtır.
Diyastolik tansiyon (küçük tansiyon): Kalbin gevşemesi sırasında ölçülen basınçtır.

Avrupa Kardiyoloji Derneği'nin (ESC) 2024 kılavuzuna göre erişkinlerde muayenehanede ölçülen kan basıncının 140/90 mmHg veya üzerinde olması, uygun koşullarda tekrarlanan ölçümlerle doğrulandığında hipertansiyon olarak değerlendirilir.

Evde yapılan ölçümlerde ortalama 135/85 mmHg veya üzerindeki değerler hipertansiyon açısından anlamlıdır.

Hipertansiyon, çoğu zaman belirti vermeden ilerleyebildiği için düzenli kan basıncı ölçümü önemlidir.

Hipertansiyonun Belirtileri Nelerdir?

Hipertansiyonu olan kişilerin önemli bir bölümünde herhangi bir şikâyet bulunmaz.

Bazı hastalarda:

Baş ağrısı
Baş dönmesi
Çarpıntı
Kulak çınlaması
Görme bulanıklığı
Nefes darlığı
Göğüste rahatsızlık hissi

görülebilir.

Ancak bu şikâyetler hipertansiyona özgü değildir. Tansiyon yüksekliği yalnızca belirtilere bakılarak teşhis edilemez.

Hipertansiyon Neden Olur?

Hipertansiyon iki ana grupta değerlendirilir.

1. Primer (Esansiyel) Hipertansiyon

Hipertansiyon hastalarının büyük çoğunluğunu oluşturur.

Tek bir neden yerine genetik yatkınlık, yaş, fazla tuz tüketimi, obezite ve yaşam tarzı gibi birçok faktörün birlikte etkisiyle gelişir.

2. Sekonder Hipertansiyon

Altta yatan belirli bir hastalık veya duruma bağlı gelişen hipertansiyondur.

Başlıca nedenleri:

Böbrek hastalıkları
Böbrek atardamarı darlığı
Primer aldosteronizm
Uyku apnesi
Tiroid hastalıkları
Feokromositoma
Cushing sendromu
Bazı ilaçlar ve uyarıcı maddeler

Özellikle genç yaşta başlayan, aniden ağırlaşan veya tedaviye dirençli hipertansiyonda sekonder nedenler araştırılabilir.

Hipertansiyon İçin Risk Faktörleri Nelerdir?

Ailede hipertansiyon öyküsü
İleri yaş
Fazla kilo ve obezite
Aşırı tuz tüketimi
Fiziksel hareketsizlik
Sigara kullanımı
Aşırı alkol tüketimi
Diyabet
Kronik böbrek hastalığı
Uyku apnesi

Hipertansiyon Nasıl Teşhis Edilir?

1. Muayenehanede Tansiyon Ölçümü

Uygun manşon kullanılarak, en az beş dakika dinlenme sonrasında ve doğru oturma pozisyonunda ölçüm yapılır.

Tanı genellikle farklı zamanlarda yapılan tekrarlayan ölçümlerle doğrulanır.

2. Evde Tansiyon Takibi

Evde sabah ve akşam yapılan ölçümler, kan basıncının günlük seyri hakkında önemli bilgiler sağlar.

Genellikle birkaç gün boyunca alınan ölçümlerin ortalaması değerlendirilir.

3. 24 Saatlik Tansiyon Holteri (ABPM)

Gündüz ve gece boyunca otomatik kan basıncı ölçümü yapılmasını sağlar.

Özellikle:

Beyaz önlük hipertansiyonu
Maskeli hipertansiyon
Gece hipertansiyonu
Tedavi etkinliğinin değerlendirilmesi

için yararlıdır.

4. Kan ve İdrar Tetkikleri

Böbrek fonksiyonları, elektrolitler, kan şekeri, kolesterol ve idrarda albümin atılımı gibi parametreler değerlendirilir.

5. Elektrokardiyografi ve Ekokardiyografi

Hipertansiyonun kalp üzerindeki etkilerini, özellikle sol ventrikül hipertrofisi ve kalp fonksiyonlarını değerlendirmek amacıyla kullanılabilir.

Hipertansiyon Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavinin amacı yalnızca tansiyon değerlerini düşürmek değil; kalp krizi, inme, kalp yetersizliği ve böbrek hastalığı riskini azaltmaktır.

1. Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

Tuz tüketiminin azaltılması
Fazla kilonun verilmesi
Düzenli fiziksel aktivite
Sebze, meyve ve tam tahıllardan zengin beslenme
Sigaranın bırakılması
Alkol tüketiminin sınırlandırılması
Düzenli uyku ve uyku apnesinin tedavisi

Yaşam tarzı değişiklikleri hem hipertansiyonun önlenmesinde hem de tedavisinde önemlidir.

2. İlaç Tedavisi

Hipertansiyon tedavisinde kullanılan başlıca ilaç grupları:

ACE inhibitörleri
Anjiyotensin reseptör blokerleri (ARB)
Kalsiyum kanal blokerleri
Tiyazid ve tiyazid benzeri diüretikler
Uygun hastalarda beta blokerler
Dirençli hipertansiyonda seçilmiş ek ilaçlar

Birçok hastada kan basıncını yeterli düzeyde kontrol etmek için birden fazla ilacın birlikte kullanılması gerekebilir.

İlaç seçimi yaş, böbrek fonksiyonları, eşlik eden hastalıklar ve diğer klinik özelliklere göre yapılır.

Tansiyon Kaç Olmalıdır?

ESC 2024 kılavuzunda, ilaç tedavisi alan çoğu erişkin için iyi tolere edilmesi koşuluyla 120–129/70–79 mmHg aralığı hedeflenmektedir.

Ancak ileri yaş, kırılganlık, ortostatik hipotansiyon veya tedaviye bağlı şikâyetler bulunan hastalarda hedefler bireyselleştirilir.

Her hastanın tansiyon hedefi aynı değildir.

Hipertansiyon Hangi Organlara Zarar Verir?

Uzun süre kontrolsüz kalan hipertansiyon:

Kalp: Sol ventrikül hipertrofisi, koroner arter hastalığı, kalp yetersizliği
Beyin: İnme ve bilişsel fonksiyonlarda bozulma
Böbrekler: Kronik böbrek hastalığı
Gözler: Hipertansif retinopati
Damarlar: Ateroskleroz ve aort hastalıkları

gibi komplikasyonlara neden olabilir.

Beyaz Önlük ve Maskeli Hipertansiyon Nedir?

Beyaz önlük hipertansiyonu: Sağlık kuruluşunda tansiyon yüksek ölçülürken evde veya günlük yaşamda normal olmasıdır.

Maskeli hipertansiyon: Muayenehanede normal ölçülen tansiyonun evde veya günlük yaşamda yüksek seyretmesidir.

Bu durumların belirlenmesinde ev ölçümleri ve 24 saatlik tansiyon holteri önemlidir.

Dirençli Hipertansiyon Nedir?

Uygun dozlarda, biri diüretik olmak üzere üç farklı tansiyon ilacına rağmen kan basıncının hedef düzeye indirilememesi dirençli hipertansiyon açısından değerlendirme gerektirir.

Gerçek dirençli hipertansiyon tanısı konmadan önce ölçüm hataları, ilaç uyumu, beyaz önlük etkisi ve sekonder nedenler araştırılmalıdır.

Hipertansiyon Tamamen Düzelir mi?

Primer hipertansiyon çoğunlukla uzun süreli takip ve tedavi gerektirir.

Kilo kaybı ve yaşam tarzı değişiklikleri bazı hastalarda ilaç ihtiyacını azaltabilir.

Sekonder hipertansiyonda ise altta yatan nedenin tedavisiyle kan basıncı düzelebilir.

Tansiyonun ilaçla normale dönmesi, hastalığın ortadan kalktığı ve ilaçların kendiliğinden bırakılabileceği anlamına gelmez.

Tansiyon Çok Yükselirse Ne Yapılmalıdır?

Tansiyonun 180/120 mmHg veya üzerinde ölçülmesi durumunda kısa bir dinlenme sonrasında uygun teknikle tekrar ölçüm yapılmalıdır.

Bu düzeydeki tansiyon yüksekliğine göğüs ağrısı, nefes darlığı, görme kaybı, konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük ya da bilinç değişikliği eşlik ediyorsa hipertansif acil durum söz konusu olabilir ve derhal 112 aranmalıdır.

Belirti olmasa bile tekrarlayan çok yüksek ölçümlerde gecikmeden tıbbi değerlendirme gerekir.

Doç. Dr. Sezen Bağlan Uzunget

Kardiyoloji Uzmanı

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hipertansiyon tanısı, tedavisi ve kan basıncı hedefleri hastanın klinik durumuna göre bireysel olarak belirlenmelidir.