Ventriküler Septal Defekt (VSD): Kalpte Delik Nedir, Belirtileri ve Tedavisi Nelerdir?

Ventriküler Septal Defekt Nedir?

Ventriküler septal defekt (VSD), kalbin sağ ve sol karıncıkları arasındaki duvarda doğuştan bir açıklık bulunmasıdır.

Halk arasında "kalpte delik" olarak bilinen doğumsal kalp hastalıklarından biridir.

Normalde kalbin sağ ve sol karıncıkları birbirinden tamamen ayrıdır. VSD bulunan kişilerde ise kan, genellikle basıncın daha yüksek olduğu sol karıncıktan sağ karıncığa geçer.

Bu durum akciğerlere normalden fazla kan gitmesine neden olabilir.

Küçük VSD'ler kalp fonksiyonlarını önemli ölçüde etkilemeyebilir. Ancak büyük defektlerde kalp boşluklarında genişleme, akciğer damar basıncında artış ve kalp yetersizliği gelişebilir.

Her VSD'nin kapatılması gerekmez. Tedavi kararı, açıklığın büyüklüğü kadar kalp üzerindeki etkisine ve pulmoner damar direncine göre verilir.

Ventriküler Septal Defekt Türleri Nelerdir?

VSD, karıncıklar arasındaki duvarın hangi bölümünde bulunduğuna göre sınıflandırılır.

1. Perimembranöz VSD

En sık görülen VSD türüdür.

Karıncıklar arasındaki duvarın üst, zar yapısındaki bölümüne yakın yerleşir.

Aort ve triküspit kapaklara komşu olabilir.

Bazı hastalarda kendiliğinden küçülebilir veya kapanabilir.

2. Musküler VSD

Karıncıklar arasındaki duvarın kas dokusundan oluşan bölümünde bulunur.

Tek veya birden fazla açıklık şeklinde görülebilir.

Özellikle küçük musküler VSD'ler çocukluk döneminde kendiliğinden kapanabilir.

3. Outlet (Subarteriyel) VSD

Aort ve pulmoner kapaklara yakın bölgede bulunur.

Bazı hastalarda aort kapak yaprakçığının defekte doğru yer değiştirmesine ve aort kapak yetersizliğine neden olabilir.

Bu nedenle defektin çapı küçük olsa bile ayrıntılı takip önemlidir.

4. İnlet VSD

Ventriküler septumun atriyoventriküler kapaklara yakın bölümünde yer alır.

Bazı hastalarda atriyoventriküler septal defektlerle birlikte görülebilir.

VSD'nin Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler defektin büyüklüğüne, akciğerlere geçen kan miktarına ve pulmoner damar basıncına bağlıdır.

Küçük VSD

Küçük VSD bulunan kişilerde çoğu zaman hiçbir belirti görülmez.

Kalp muayenesinde duyulan üfürüm nedeniyle tanı konulabilir.

Büyük VSD

Özellikle bebeklik döneminde:

Hızlı nefes alma
Beslenirken yorulma
Terleme
Kilo alımında yetersizlik
Sık solunum yolu enfeksiyonu
Kalp yetersizliği belirtileri

gelişebilir.

Erişkin yaşta önemli VSD'si bulunan hastalarda:

Eforla nefes darlığı
Çabuk yorulma
Çarpıntı
Egzersiz kapasitesinde azalma
Kalp yetersizliği belirtileri

görülebilir.

VSD Neden Oluşur?

VSD, anne karnında kalbin gelişimi sırasında karıncıklar arasındaki duvarın tam oluşmaması sonucunda ortaya çıkar.

Çoğu hastada kesin neden belirlenemez.

Bazı VSD'ler genetik sendromlarla veya başka doğumsal kalp anomalileriyle birlikte bulunabilir.

VSD ayrıca nadiren kalp krizi sonrasında da gelişebilir. Ancak kalp krizine bağlı ventriküler septum yırtılması, doğumsal VSD'den farklı ve acil tedavi gerektiren ciddi bir durumdur.

VSD Kalbi Nasıl Etkiler?

VSD'den geçen kan miktarı fazla olduğunda akciğer dolaşımına gereğinden fazla kan gider.

Bu durum zamanla:

Sol kulakçık ve sol karıncıkta genişleme
Kalp yetersizliği
Pulmoner hipertansiyon
Aort kapak yetersizliği
Enfektif endokardit

gibi sorunlara yol açabilir.

Uzun süreli büyük şantlarda pulmoner damarların yapısında kalıcı değişiklikler gelişebilir.

İleri dönemde pulmoner damar direnci çok yükselirse kan akımının yönü tersine dönebilir.

Bu tablo Eisenmenger sendromu olarak adlandırılır.

Eisenmenger sendromunda kandaki oksijen düzeyi düşebilir ve morarma gelişebilir.

İleri ve geri dönüşsüz pulmoner vasküler hastalık bulunan hastalarda VSD'nin kapatılması tehlikeli olabilir.

VSD Nasıl Teşhis Edilir?

1. Ekokardiyografi

VSD tanısında temel görüntüleme yöntemi ekokardiyografidir.

Ekokardiyografi ile:

Defektin yeri
Defektin büyüklüğü
Kan akımının yönü
Şantın hemodinamik etkileri
Kalp boşluklarının boyutları
Kalp fonksiyonları
Tahmini pulmoner arter basıncı
Eşlik eden kapak hastalıkları

değerlendirilir.

Renkli Doppler incelemesi, defektten geçen kan akımını göstermeye yardımcı olur.

2. Transözofageal Ekokardiyografi (TEE)

Özellikle anatomik değerlendirme ve kapatma işlemi planlamasında kullanılabilir.

3. Kardiyak MR

Kalp boşluklarının hacimlerini, fonksiyonlarını ve şant miktarını değerlendirmek için yararlıdır.

4. Kardiyak BT

Seçilmiş hastalarda karmaşık anatomik yapıların değerlendirilmesinde kullanılabilir.

5. Sağ Kalp Kateterizasyonu

Özellikle pulmoner hipertansiyon şüphesi bulunan hastalarda pulmoner vasküler direncin ölçülmesi ve kapatma işleminin güvenli olup olmadığının değerlendirilmesi amacıyla yapılabilir.

VSD Kendiliğinden Kapanabilir mi?

Evet.

Özellikle küçük musküler VSD'lerin önemli bir bölümü çocukluk döneminde kendiliğinden kapanabilir.

Bazı perimembranöz VSD'ler de zaman içerisinde küçülebilir veya kapanabilir.

Ancak büyük defektlerin kendiliğinden kapanma olasılığı daha düşüktür.

Erişkin yaşta saptanan VSD'lerde kendiliğinden kapanma beklentisi genellikle daha sınırlıdır.

VSD Ne Zaman Kapatılmalıdır?

Kapatma kararı yalnızca defektin çapına göre verilmez.

Önemli değerlendirme kriterleri:

Sol kalp boşluklarında hacim yüklenmesi
Hemodinamik olarak anlamlı sol-sağ şant
Pulmoner arter basıncı
Pulmoner vasküler direnç
Hastanın belirtileri
Aort kapak yetersizliği gelişmesi
Geçirilmiş enfektif endokardit
Defektin anatomik özellikleri

Şant oranının (Qp/Qs) 1,5 veya üzerinde olması, uygun koşullarda anlamlı şantı destekleyebilir.

Ancak bu oran tek başına kapatma kararı için yeterli değildir.

Özellikle pulmoner hipertansiyonu bulunan hastalarda karar, erişkin doğumsal kalp hastalıkları konusunda deneyimli bir ekip tarafından verilmelidir.

VSD Nasıl Kapatılır?

VSD kapatılması iki temel yöntemle gerçekleştirilebilir.

1. Cerrahi VSD Kapatılması

VSD tedavisinde uzun yıllardır kullanılan ve birçok anatomik tipte standart yaklaşım olan yöntemdir.

Cerrahi sırasında defekt doğrudan dikişle veya bir yama kullanılarak kapatılır.

Özellikle büyük defektlerde, kapak hastalığının eşlik ettiği durumlarda ve kateterle kapatmaya uygun olmayan anatomilerde tercih edilir.

2. Kateterle VSD Kapatılması

Seçilmiş hastalarda açık kalp ameliyatı olmadan kateter yöntemiyle VSD kapatılabilir.

Bu yöntemde damar yoluyla ilerletilen kateterler aracılığıyla defekte özel bir kapatma cihazı yerleştirilir.

Kateterle kapatma özellikle uygun musküler VSD'lerde ve seçilmiş diğer anatomik tiplerde değerlendirilebilir.

Her VSD kateterle kapatılmaya uygun değildir.

Kateterle VSD Kapatma İşlemi Nasıl Yapılır?

İşlem, defektin anatomisine ve kullanılan tekniğe göre değişir.

Genel olarak:

Kasık damarlarından kateterlerle kalbe ulaşılır.
Ekokardiyografi ve floroskopi ile defektin yeri ve büyüklüğü değerlendirilir.
Defektin anatomisine uygun kapatma cihazı seçilir.
Cihaz açıklığa yerleştirilir.
Cihazın stabilitesi ve komşu kapaklarla ilişkisi kontrol edilir.
Uygun yerleşim doğrulandıktan sonra cihaz serbest bırakılır.

İşlem sırasında aort ve triküspit kapakların korunması, kalbin elektriksel ileti sistemine zarar verilmemesi önemlidir.

VSD Kapatma İşleminin Riskleri Nelerdir?

Cerrahi veya kateterle kapatma yöntemlerinde riskler hastanın yaşına, defektin anatomisine ve eşlik eden hastalıklara göre değişir.

Kateterle kapatmanın olası riskleri:

Damar giriş yerinde kanama
Cihazın yer değiştirmesi
Rezidüel şant
Aort veya triküspit kapak yetersizliği
Ritim ve ileti bozuklukları
Atriyoventriküler blok
Nadiren cihazla ilişkili pıhtı veya diğer ciddi komplikasyonlar

Özellikle tam atriyoventriküler blok, bazı VSD tiplerinin cihazla kapatılmasında dikkatle değerlendirilmesi gereken önemli bir risktir.

VSD Kapatıldıktan Sonra Kalp Tamamen Düzelir mi?

VSD uygun zamanda kapatıldığında kalp üzerindeki hacim yükü azalabilir.

Kalp boşluklarında genişleme bulunan hastalarda zaman içerisinde küçülme ve fonksiyonlarda iyileşme görülebilir.

Ancak uzun süreli pulmoner hipertansiyon, ileri kalp yetersizliği veya kalıcı damar hastalığı gelişmişse tüm değişiklikler geri dönmeyebilir.

VSD Kapatıldıktan Sonra Kontrol Gerekir mi?

Evet.

Takipte:

Rezidüel şant
Kalp boşluklarının boyutları
Kalp fonksiyonları
Aort kapak yetersizliği
Pulmoner arter basıncı
Kalp ritmi ve ileti sistemi

değerlendirilir.

Takip sıklığı defektin türüne, uygulanan tedaviye ve kalan sorunlara göre belirlenir.

VSD Hastalarında Enfektif Endokardit Riski Var mıdır?

VSD bulunan kişilerde enfektif endokardit riski artabilir.

Ağız ve diş sağlığının korunması önemlidir.

Ancak her VSD hastasının diş işlemleri öncesinde antibiyotik kullanması gerekmez.

Antibiyotik profilaksisi, özellikle belirli yüksek riskli durumlarda güncel kılavuzlara göre değerlendirilir.

VSD ile ASD Arasındaki Fark Nedir?

ASD, kalbin iki kulakçığı arasındaki açıklıktır.

VSD ise kalbin iki karıncığı arasındaki açıklıktır.

ASD'de genellikle sağ kalp boşluklarında hacim yüklenmesi gelişirken, önemli sol-sağ şantı bulunan VSD'de sol kalp boşluklarında hacim yüklenmesi daha belirgin olabilir.

VSD'nin hemodinamik etkileri defektin büyüklüğüne ve pulmoner damar direncine bağlıdır.

Bu nedenle iki hastalığın kapatma kriterleri ve tedavi yöntemleri farklıdır.

VSD Hastaları Normal Yaşam Sürebilir mi?

Küçük, hemodinamik açıdan önemsiz VSD'si bulunan birçok kişi normal yaşamını sürdürebilir.

Başarılı şekilde kapatılmış ve önemli rezidüel hastalığı bulunmayan kişilerde uzun dönem sonuçlar genellikle olumludur.

Ancak bazı hastalarda yaşam boyu kardiyolojik takip gerekir.

Ne Zaman Kardiyoloji Uzmanına Başvurulmalıdır?

Kalpte üfürüm saptanması, açıklanamayan nefes darlığı, çabuk yorulma, çarpıntı veya doğumsal kalp hastalığı şüphesi durumunda kardiyoloji değerlendirmesi önerilir.

Özellikle erişkin yaşta VSD tanısı alan hastaların doğumsal kalp hastalıkları konusunda deneyimli merkezlerde değerlendirilmesi önemlidir.

Ani gelişen ciddi nefes darlığı, bayılma, göğüs ağrısı veya belirgin morarma durumunda acil tıbbi yardım alınmalıdır.

Doç. Dr. Sezen Bağlan Uzunget
Kardiyoloji Uzmanı

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. VSD tanısı, takip aralıkları ve kapatma kararı defektin anatomisi, kalp üzerindeki etkileri ve pulmoner vasküler direnç dikkate alınarak bireyselleştirilmelidir.