Enfektif Endokardit Nedir? Kalp Kapağı Enfeksiyonunun Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi
Doç. Dr. Sezen Bağlan Uzunget
Kardiyoloji Uzmanı
Enfektif Endokardit Nedir?
Enfektif endokardit, kalbin iç yüzeyini döşeyen endokard dokusunun, özellikle de kalp kapaklarının mikroorganizmalar tarafından enfekte edilmesiyle gelişen ciddi bir hastalıktır.
En sık bakteriler tarafından oluşturulur. Daha nadiren mantarlar da enfektif endokardite neden olabilir.
Enfeksiyon doğal kalp kapaklarında gelişebileceği gibi protez kapaklarda, kalp pili veya defibrilatör elektrotlarında ve bazı doğumsal kalp hastalıklarında da görülebilir.
Enfektif endokardit, erken tanı ve hastane koşullarında tedavi gerektirebilen, hayatı tehdit edici bir hastalıktır.
Enfektif Endokardit Nasıl Oluşur?
Bazı mikroorganizmalar kan dolaşımına geçerek kalp kapaklarına veya kalp içindeki yabancı materyallere yerleşebilir.
Burada trombositler, fibrin ve mikroorganizmaların bir araya gelmesiyle vejetasyon adı verilen enfekte yapılar oluşabilir.
Vejetasyonlar kapak fonksiyonunu bozabilir veya parçalanarak farklı organlara emboli gönderebilir.
Bakterilerin kana geçmesi diş ve diş eti enfeksiyonları, cilt enfeksiyonları, damar içi kateterler ve diğer enfeksiyon odaklarıyla ilişkili olabilir. Bazen belirgin bir giriş kapısı saptanamaz.
Enfektif Endokardite Hangi Mikroorganizmalar Neden Olur?
Sık görülen etkenler arasında:
- Staphylococcus aureus
- Viridans grubu streptokoklar
- Streptococcus gallolyticus
- Enterococcus faecalis
- Koagülaz-negatif stafilokoklar
bulunur.
Daha nadir olarak HACEK grubu bakteriler, diğer mikroorganizmalar ve mantarlar etken olabilir.
Etkenin belirlenmesi, doğru antibiyotik tedavisinin seçilmesi açısından çok önemlidir.
Kimlerde Enfektif Endokardit Riski Daha Yüksektir?
Özellikle:
- Daha önce enfektif endokardit geçirenler
- Protez kalp kapağı bulunanlar
- Kalp kapağı onarımında protez materyal kullanılanlar
- Bazı doğumsal kalp hastalıkları bulunanlar
- Kalp pili veya ICD gibi kalp içi cihazları bulunanlar
- Damar içi madde kullanan kişiler
- Uzun süreli damar içi kateter taşıyan hastalar
- Hemodiyaliz hastaları
daha yüksek risk taşıyabilir.
Bununla birlikte enfektif endokardit, önceden bilinen kalp hastalığı bulunmayan kişilerde de gelişebilir.
Enfektif Endokarditin Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler hastalığın etkenine, seyrine ve gelişen komplikasyonlara göre değişir.
En sık görülen belirtiler:
- Ateş
- Titreme
- Gece terlemesi
- Halsizlik
- İştahsızlık
- Kilo kaybı
- Kas ve eklem ağrıları
- Nefes darlığı
- Çarpıntı
Bazı hastalarda hastalık günler içinde hızla ilerlerken bazılarında haftalar boyunca devam eden daha sinsi bir tablo görülebilir.
Özellikle protez kapağı bulunan veya daha önce endokardit geçirmiş bir kişide açıklanamayan ateş, gecikmeden değerlendirilmelidir.
Enfektif Endokardit Kalp Kapaklarına Nasıl Zarar Verir?
Enfeksiyon kapak dokusunda hasara neden olabilir.
Bunun sonucunda:
- Kapak yetersizliği
- Kapak yapraklarında perforasyon
- Kapak çevresinde apse
- Protez kapakta ayrışma veya işlev bozukluğu
- Kalp yetersizliği
gelişebilir.
Özellikle aort veya mitral kapakta akut ve ciddi yetersizlik oluşması, hızla gelişen kalp yetersizliğine neden olabilir.
Vejetasyon Nedir?
Vejetasyon, enfektif endokarditte kapak veya diğer kalp içi yapılarda görülebilen, mikroorganizmalar ve trombotik materyal içeren enfekte kitledir.
Ekokardiyografiyle saptanabilir.
Vejetasyonun:
- Boyutu
- Hareketliliği
- Yerleşimi
- Zaman içindeki değişimi
- Daha önce emboliye neden olup olmadığı
tedavi kararında önemlidir.
Ancak ekokardiyografide görülen her kitle veya her vejetasyon benzeri yapı enfektif endokardit anlamına gelmez. Tanı klinik ve mikrobiyolojik bulgularla birlikte değerlendirilir.
Enfektif Endokardit Nasıl Teşhis Edilir?
Tanıda üç temel yaklaşım önemlidir:
- Klinik değerlendirme
- Kan kültürleri
- Kalp görüntülemesi
Gerektiğinde ileri görüntüleme ve diğer mikrobiyolojik yöntemler kullanılır.
1. Kan Kültürü
Kan kültürü, enfeksiyona neden olan mikroorganizmanın belirlenmesi amacıyla alınır.
Endokardit şüphesinde, mümkünse antibiyotik başlanmadan önce uygun teknikle birden fazla kan kültürü seti alınmalıdır.
Hastanın durumu ağırsa tanısal örnekleme hızla tamamlanmalı ve gerekli tedavi geciktirilmemelidir.
Kan kültürlerinin negatif olması endokarditi tamamen dışlamaz.
Önceden antibiyotik kullanılması veya bazı mikroorganizmaların standart kültürlerde zor üremesi nedeniyle kültürler negatif kalabilir.
2. Transtorasik Ekokardiyografi (TTE)
Göğüs duvarından yapılan ekokardiyografi, tanıda kullanılan ilk görüntüleme yöntemlerinden biridir.
Kalp kapakları, vejetasyonlar, kapak yetersizlikleri ve kalp fonksiyonları değerlendirilir.
3. Transözofageal Ekokardiyografi (TEE)
TEE, yemek borusundan yapılan ve kalp yapılarını daha ayrıntılı gösteren ekokardiyografi yöntemidir.
Özellikle:
- Protez kapak endokarditi şüphesinde
- Kapak çevresi apse araştırılmasında
- TTE'nin yetersiz olduğu durumlarda
- Kalp içi cihaz enfeksiyonu şüphesinde
- Komplikasyon değerlendirmesinde
önemlidir.
İlk ekokardiyografi normal olsa bile klinik şüphe yüksekse uygun aralıkla tekrar görüntüleme gerekebilir.
4. Kardiyak BT ve Nükleer Görüntüleme
Seçilmiş hastalarda kardiyak BT, FDG-PET/BT veya işaretli lökosit görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Bu yöntemler özellikle protez kapak ve cihaz ilişkili enfeksiyonların veya kapak çevresi komplikasyonların değerlendirilmesinde yararlı olabilir.
Duke Kriterleri Nedir?
Enfektif endokardit tanısında klinik, mikrobiyolojik ve görüntüleme bulgularını birlikte değerlendiren tanı kriterleri kullanılır.
Duke kriterlerinin güncellenmiş biçimleri, tanının kesin veya olası endokardit olarak sınıflandırılmasına yardımcı olur.
Pozitif kan kültürleri ve karakteristik görüntüleme bulguları önemli tanısal kanıtlardır.
Ancak tanı yalnızca kriterlerin mekanik olarak sayılmasıyla değil, hastanın bütün klinik özellikleriyle birlikte konulur.
Enfektif Endokardit Hangi Komplikasyonlara Neden Olabilir?
1. Kalp Yetersizliği
Kapakların ciddi biçimde hasarlanması nedeniyle gelişebilir.
En önemli komplikasyonlardan biridir.
2. Beyin Embolisi ve İnme
Vejetasyondan kopan parçalar beyin damarlarına ulaşarak iskemik inmeye neden olabilir.
3. Diğer Organlara Emboli
Sol kalp endokarditinde böbrek, dalak ve diğer organlarda embolik komplikasyonlar gelişebilir.
4. Akciğer Embolileri
Özellikle triküspit kapak gibi sağ kalp yapılarının endokarditinde septik pulmoner emboliler görülebilir.
5. Kapak Çevresi Apse
Enfeksiyon kapak çevresindeki dokulara yayılabilir.
Özellikle aort kapağı endokarditinde apse ve yeni ileti bozuklukları önemli uyarıcı bulgulardır.
6. Kontrol Edilemeyen Enfeksiyon
Uygun tedaviye rağmen devam eden bakteriyemi, apse veya dirençli mikroorganizmalar ciddi sorunlara neden olabilir.
Enfektif Endokardit Nasıl Tedavi Edilir?
Enfektif endokardit tedavisi genellikle hastanede başlatılır ve hastalığın etkenine göre planlanır.
1. Antibiyotik Tedavisi
Tedavinin temelini uygun antibiyotikler oluşturur.
Antibiyotik seçimi:
- Üreyen mikroorganizma
- Antibiyotik duyarlılık sonucu
- Doğal veya protez kapak tutulumu
- Böbrek fonksiyonları
- Eşlik eden komplikasyonlar
dikkate alınarak yapılır.
Tedavi çoğu zaman birkaç hafta sürer. Birçok hastada 4–6 haftalık tedavi gerekir; ancak süre etkene ve klinik duruma göre değişebilir.
Bazı uygun ve stabil hastalarda tedavinin belirli bir aşamasından sonra uzman ekip kararıyla ayaktan intravenöz veya seçilmiş oral tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
Endokardit tedavisi hastanın kendi kendine başlayıp bırakabileceği kısa süreli bir antibiyotik tedavisi değildir.
2. Cerrahi Tedavi
Bazı hastalarda yalnızca antibiyotik tedavisi yeterli olmaz.
Kalp kapağının onarılması veya değiştirilmesi gerekebilir.
Enfektif Endokarditte Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Cerrahi gereksinimi başlıca üç nedenle değerlendirilir.
Kalp Yetersizliği
Ciddi kapak yetersizliği veya kapak işlev bozukluğu nedeniyle kalp yetersizliği gelişmesi.
Kontrol Edilemeyen Enfeksiyon
Kapak çevresi apse, ilerleyen lokal enfeksiyon veya uygun antibiyotik tedavisine rağmen kontrol altına alınamayan enfeksiyon bulunması.
Emboli Riskinin Azaltılması
Büyük, hareketli ve emboli açısından yüksek riskli vejetasyonların bulunması veya uygun koşullarda embolik olay gelişmesi.
Cerrahinin gerekliliği ve zamanlaması, nörolojik komplikasyonlar da dikkate alınarak multidisipliner ekip tarafından belirlenir.
Her vejetasyon ameliyat gerektirmez. Vejetasyon boyutu tek başına cerrahi kararı için yeterli değildir.
Protez Kapak Endokarditi Nedir?
Mekanik veya biyolojik protez kalp kapaklarında gelişen enfeksiyondur.
Doğal kapak endokarditine göre tanı ve tedavisi daha karmaşık olabilir.
Kapak çevresi apse, protezde ayrışma ve ciddi kapak fonksiyon bozukluğu gelişebilir.
Tanıda TEE, kardiyak BT ve seçilmiş hastalarda nükleer görüntüleme yöntemleri önemli olabilir.
Kalp Pili ve ICD Enfeksiyonları Endokardite Neden Olabilir mi?
Evet.
Kalp pili ve ICD sistemlerinde cep enfeksiyonu, elektrot enfeksiyonu veya kalp içi yapıların tutulumu gelişebilir.
Kesin cihaz enfeksiyonu bulunan birçok hastada yalnızca antibiyotik tedavisi yeterli değildir; cihaz sisteminin tamamen çıkarılması gerekebilir.
Tedavi, enfeksiyonun yaygınlığına ve hastanın durumuna göre planlanır.
Diş Tedavisi Öncesinde Antibiyotik Kullanmak Gerekir mi?
Her kalp hastasının diş tedavisinden önce antibiyotik kullanması gerekmez.
Antibiyotik profilaksisi, enfektif endokardit açısından yüksek riskli belirli hasta gruplarında ve diş eti dokusunun veya diş kökü çevresinin manipüle edildiği ya da ağız mukozasının delindiği belirli işlemlerde önerilir.
Yüksek riskli gruplar arasında:
- Daha önce enfektif endokardit geçirenler
- Protez kalp kapağı bulunanlar
- Kapak onarımında protez materyal kullanılanlar
- Belirli doğumsal kalp hastalıkları bulunanlar
yer alır.
Diğer özel yüksek risk durumları da bireysel olarak değerlendirilir.
Tek başına mitral kapak prolapsusu, biküspit aort kapağı veya sıradan kapak yetersizliği bulunması, rutin diş işlemi öncesi antibiyotik profilaksisi gerektirmez.
Antibiyotik türü ve uygulama zamanı güncel kılavuzlara ve hastanın alerji durumuna göre belirlenmelidir.
Enfektif Endokarditten Korunmak İçin Neler Yapılabilir?
Özellikle riskli hastalarda:
- Düzenli diş hekimi kontrolü
- İyi ağız ve diş hijyeni
- Diş eti enfeksiyonlarının tedavisi
- Cilt enfeksiyonlarının geciktirilmeden değerlendirilmesi
- Gereksiz damar içi girişimlerden kaçınılması
- Kateter bakımında enfeksiyon önleme kurallarına uyulması
- Gerekli hastalarda uygun antibiyotik profilaksisi
önemlidir.
İyi ağız hijyeni, yalnızca işlem öncesi antibiyotik kullanımından bağımsız olarak endokarditten korunmanın önemli bir parçasıdır.
Enfektif Endokardit Tamamen İyileşir mi?
Uygun antibiyotik ve gerektiğinde cerrahi tedaviyle birçok hastada enfeksiyon kontrol altına alınabilir.
Ancak hastalığın seyri:
- Etken mikroorganizmaya
- Tutulan kapağa
- Kapak hasarının derecesine
- Kalp yetersizliği bulunmasına
- Embolik komplikasyonlara
- Hastanın diğer hastalıklarına
bağlıdır.
Tedavi tamamlandıktan sonra da klinik ve ekokardiyografik takip gerekebilir.
Enfektif Endokardit Tekrarlar mı?
Evet.
Daha önce endokardit geçirmiş kişiler, yeni bir endokardit atağı açısından yüksek riskli kabul edilir.
Bu nedenle korunma önlemleri, diş sağlığı ve gerekli profilaksi uygulamaları önemlidir.
Ne Zaman Acil Değerlendirme Gerekir?
Özellikle:
- Protez kapak veya geçirilmiş endokardit öyküsüyle birlikte açıklanamayan ateş
- Yeni gelişen nefes darlığı
- Ani konuşma bozukluğu veya kol-bacak güçsüzlüğü
- Bayılma
- Ciddi genel durum bozukluğu
- Sepsis veya şok bulguları
varlığında acil değerlendirme gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Kalp kapağında vejetasyon görülmesi kesin endokardit anlamına mı gelir?
Hayır. Görüntüleme bulguları, kan kültürleri ve klinik değerlendirme birlikte yorumlanmalıdır.
Endokardit antibiyotikle tamamen tedavi edilebilir mi?
Bazı hastalarda evet. Ancak kapak hasarı, kontrol edilemeyen enfeksiyon veya yüksek emboli riski nedeniyle cerrahi gerekebilir.
Endokardit geçiren herkesin kapağı değiştirilir mi?
Hayır. Cerrahi kararı hastalığın komplikasyonlarına göre verilir.
Endokardit felce neden olabilir mi?
Evet. Özellikle sol kalp kapaklarındaki vejetasyonlardan kaynaklanan emboliler iskemik inmeye neden olabilir.
Kalp pili olan herkes diş tedavisi öncesi antibiyotik kullanmalı mı?
Hayır. Kalp pili veya ICD bulunması tek başına rutin dental endokardit profilaksisi endikasyonu değildir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Enfektif endokardit tanısı ve tedavisi, kardiyoloji, enfeksiyon hastalıkları, kalp cerrahisi ve gerektiğinde diğer uzmanlık alanlarının birlikte değerlendirmesini gerektirebilir.