Kas Yaparken Kalbinizi Riske Atıyor musunuz? Kreatin, Protein Tozu, Testosteron ve Anabolik Steroidlerin Kalbe Etkileri

Doç. Dr. Sezen Bağlan Uzunget
Kardiyoloji Uzmanı – Liv Hospital Ankara

Daha fazla kas kütlesi, daha yüksek performans ve daha fit bir vücut... Spor yapan birçok kişi bu hedeflere ulaşmak için besin takviyelerine veya hormon içeren ürünlere başvuruyor.

Kreatin, protein tozları, testosteron ve anabolik steroidler spor salonlarında sıklıkla aynı başlık altında konuşuluyor. Oysa bu maddelerin vücut üzerindeki etkileri ve kalp-damar sağlığı açısından oluşturdukları riskler birbirinden oldukça farklı.

Peki, hangileri güvenli? Hangileri kalbe zarar verebilir? Kardiyologlar bu ürünlerin kullanımını öneriyor mu?

1. Kreatin kalbe zarar verir mi?

Kreatin, kas hücrelerinde enerji üretimine katkıda bulunan ve vücutta doğal olarak da bulunan bir maddedir. Özellikle kısa süreli, yüksek yoğunluklu egzersizlerde performansı ve kas gücünü artırmak amacıyla kullanılır.

Bilimsel çalışmalar, sağlıklı yetişkinlerde uygun dozlarda kullanılan kreatin monohidratın genel olarak güvenli olduğunu göstermektedir.

En sık kullanılan idame dozu günlük 3–5 gramdır.

Kreatin kullanımıyla ilgili bilinmesi gerekenler:

• Sağlıklı kişilerde önerilen dozlarda doğrudan kalp kasına zarar verdiğini gösteren güçlü kanıt bulunmamaktadır.
• Kalp krizi veya ritim bozukluğu riskini artırdığına ilişkin ikna edici klinik veriler yoktur.
• Kreatin kullanımı serum kreatinin düzeyini etkileyebilir. Ancak kreatinin yüksekliği her zaman böbrek hasarı anlamına gelmez.
• Böbrek hastalığı, kalp yetersizliği veya önemli kronik hastalığı olan kişilerde kullanım öncesi tıbbi değerlendirme gerekir.

Burada önemli bir ayrıntı vardır: Kreatin ile kreatinin aynı madde değildir. Kreatin kasların enerji metabolizmasında görev alırken kreatinin, böbrek fonksiyonlarını değerlendirmede kullanılan bir kan parametresidir.

2. Protein tozu kullanmak kalp sağlığı açısından güvenli mi?

Proteinler kasların gelişimi, onarımı ve vücudun normal işlevleri için gereklidir.

Spor yapan kişilerde protein ihtiyacı artabilir. Günlük protein gereksinimi beslenmeyle karşılanamıyorsa protein tozları pratik bir destek sağlayabilir.

Sağlıklı ve düzenli direnç egzersizi yapan yetişkinlerde günlük toplam protein alımı çoğunlukla vücut ağırlığının kilogramı başına 1,4–2,0 gram aralığında planlanabilir. Ancak bu miktar herkes için gerekli değildir.

Protein tozlarının tek başına kalp krizine veya kalp kası hasarına neden olduğunu gösteren güçlü bilimsel kanıt bulunmamaktadır.

Bununla birlikte bazı ürünler yüksek miktarda şeker, sodyum, kafein, uyarıcı maddeler veya etikette belirtilmeyen bileşenler içerebilir.

Özellikle hipertansiyon, böbrek hastalığı ve kalp yetersizliği bulunan kişilerde ürünün içeriği ve günlük toplam protein alımı önemlidir.

Protein tozu kullanmak, sağlıklı ve dengeli beslenmenin yerini tutmaz.

3. Anabolik steroidler kalbe nasıl zarar verir?

Kreatin ve protein tozlarından farklı olarak anabolik androjenik steroidler, testosteronun etkilerini taklit eden hormon türevleridir.

Kas kütlesini ve fiziksel performansı artırmak amacıyla, tıbbi gereklilik olmadan ve çoğu zaman normal fizyolojik düzeylerin üzerinde dozlarda kullanılabilirler.

Bu maddelerin uzun süreli kullanımı ciddi kardiyovasküler sorunlarla ilişkilidir.

Anabolik steroidlerin kalp üzerindeki olası etkileri:

• Kalp kasında kalınlaşma: Sol ventrikül duvar kalınlığında artış ve zamanla kalp kasının gevşeme veya kasılma fonksiyonlarında bozulma gelişebilir.
• Kardiyomiyopati: Kalp kasının yapısal ve fonksiyonel bozukluğu sonucunda kalp yetersizliği ortaya çıkabilir.
• Koroner arter hastalığı: HDL kolesterolde düşüş, LDL kolesterolde artış, hipertansiyon ve damar sertliğiyle ilişkili değişiklikler görülebilir.
• Ritim bozuklukları: Atriyal ve ventriküler aritmiler gelişebilir.
• Pıhtılaşma sorunları: Tromboembolik olay riski artabilir.

2025 yılında Circulation dergisinde yayımlanan geniş bir gözlemsel çalışmada, anabolik steroid kullanan erkeklerde kardiyomiyopati, kalp yetersizliği, miyokart enfarktüsü ve aritmi risklerinin kullanmayanlara göre belirgin şekilde yüksek olduğu gösterilmiştir.

Bu bulgular, anabolik steroidlerin yalnızca kaslar üzerinde değil, kalp ve damar sistemi üzerinde de önemli etkileri olabileceğini ortaya koymaktadır.

4. Testosteron kullanımı kalp krizi riskini artırır mı?

Testosteron, erkeklerde doğal olarak üretilen ve kas kütlesi, kemik sağlığı, cinsel fonksiyonlar ve çeşitli metabolik süreçlerde görev alan bir hormondur.

Ancak testosteronun iki farklı kullanım biçimini birbirinden ayırmak gerekir.

Tıbbi amaçlı testosteron replasman tedavisi: Belirti ve bulgularla birlikte uygun şekilde doğrulanmış testosteron eksikliği bulunan hastalarda, hekim tarafından planlanan tedavidir.

Kas geliştirme amacıyla testosteron kullanımı: Tıbbi gereklilik olmaksızın, çoğu zaman fizyolojik düzeylerin üzerinde testosteron uygulanmasıdır.

Bu iki kullanımın kardiyovasküler güvenliği aynı şekilde değerlendirilemez.

2023 yılında yayımlanan TRAVERSE çalışmasında, testosteron eksikliği bulunan ve uygun endikasyonla tedavi edilen erkeklerde testosteron replasmanının majör kardiyovasküler olaylar açısından plaseboya göre daha yüksek risk oluşturmadığı gösterilmiştir.

Bununla birlikte testosteron grubunda atriyal fibrilasyon, pulmoner emboli ve akut böbrek hasarı gibi bazı olaylar daha sık bildirilmiştir.

Bu nedenle testosteron tedavisi tamamen risksiz kabul edilmemelidir.

TRAVERSE çalışmasının sonuçları, spor amacıyla yüksek doz testosteron kullanımının güvenli olduğunu göstermez.

5. Steroid kullanan kişilerde kalp hasarı geri dönebilir mi?

Anabolik steroid kullanımının bırakılmasıyla kan basıncı, lipid profili ve bazı kalp fonksiyonlarında düzelme görülebilir.

Ancak uzun süreli kullanım sonucunda gelişen kalp kası hasarı her zaman tamamen geri dönüşlü değildir.

Özellikle kalp kasında fibrozis gelişmişse yapısal değişiklikler kalıcı olabilir.

Bu nedenle hiçbir belirti olmasa bile uzun süreli anabolik steroid kullanımı olan kişilerde kardiyovasküler değerlendirme önemlidir.

6. Spor yapan kişiler hangi belirtilerde kardiyolojiye başvurmalı?

Özellikle sporcu takviyesi veya hormonal ürün kullanan kişilerde aşağıdaki belirtiler önemsenmelidir:

• Egzersiz sırasında veya sonrasında göğüs ağrısı
• Yeni başlayan ya da tekrarlayan çarpıntı
• Efor kapasitesinde beklenmedik azalma
• Nefes darlığı
• Bayılma veya bayılacak gibi olma
• Kan basıncında belirgin yükselme
• Bacaklarda şişlik veya açıklanamayan yorgunluk

Kardiyolojik değerlendirmede hastanın öyküsüne göre EKG, ekokardiyografi, Holter, kan basıncı takibi ve gerekli laboratuvar incelemeleri planlanabilir.

Anabolik steroid kullanan kişilerde kalp kasının yapısal değerlendirmesi özellikle önem taşır. Seçilmiş hastalarda kardiyak manyetik rezonans görüntüleme de gerekli olabilir.

Egzersiz sırasında gelişen yeni ve belirgin göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı veya bayılma gibi belirtilerde acil tıbbi değerlendirme gerekir.

Sonuç: Her kas geliştirici ürün aynı derecede güvenli değildir.

Kreatin ve protein tozları, doğru kişilerde ve uygun miktarlarda kullanıldığında genellikle kabul edilebilir güvenlik profiline sahiptir.

Buna karşılık anabolik steroidlerin ve performans artırma amacıyla yüksek doz testosteron kullanımının kalp kası, koroner damarlar ve kalp ritmi üzerinde ciddi olumsuz etkileri olabilir.

Hekim kontrolünde uygulanan testosteron replasman tedavisi ise ayrı değerlendirilmesi gereken tıbbi bir uygulamadır.

Unutmayın: Güçlü kaslara sahip olmak, sağlıklı bir kalbe sahip olduğunuz anlamına gelmez.

Kas gelişimi için yapılan tercihler, uzun vadeli kalp sağlığını tehlikeye atmamalıdır.

Doç. Dr. Sezen Bağlan Uzunget
Kardiyoloji Uzmanı – Liv Hospital Ankara